Spring naar content

Persinformatie bij femicide

Bij femicide of een vergelijkbaar noodgeval worden bepaalde veiligheidsprotocollen van kracht bij onze leden. Onze leden zullen altijd eerst de focus hebben op hun eigen organisatie en hun cliënten en mogelijke nabestaanden. Zij kunnen journalisten doorverwijzen naar Valente, de branchevereniging van het landelijk netwerk vrouwenopvang, voor algemene vragen en duiding.

Wat wij als branchevereniging de pers kunnen meegeven:

Over specifieke gevallen

Valente doet in principe geen uitspraken over individuele cliënten, lopende onderzoeken, specifieke veiligheidsmaatregelen of mogelijke schuld- en aansprakelijkheidsvragen. Ook delen wij geen informatie over de begeleiding of opvang van individuele personen.

Wij geven dus standaard geen antwoord op de volgende vragen:

  • Was de vrouw in de opvang?
  • Wat is de rol van de (ex-)partner?
  • Zijn er kinderen betrokken?
  • Welke veiligheidsmaatregelen waren getroffen?
  • Welke organisatie(s) waren betrokken?

In uitzonderlijke gevallen kan een betrokken lidorganisatie besluiten om bepaalde informatie openbaar te maken. Daarbij maakt de betreffende organisatie altijd een zorgvuldige afweging tussen het publieke belang, de privacy van betrokkenen en de veiligheid van slachtoffers en nabestaanden. Als dat gebeurt, publiceren wij die informatie op deze pagina of verwijzen wij naar de betreffende organisatie.

Kernboodschap
Femicide is geen opzichzelfstaand incident, maar het uiterste gevolg van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Iedere zaak is uniek, maar achter veel gevallen gaan herkenbare patronen van controle, intimidatie en geweld schuil. Daarom zijn preventie, bescherming van slachtoffers van huiselijk geweld en een sterke samenwerking tussen zorg, veiligheid en bestuur essentieel.

Vragen en antwoorden voor de pers

Wat is femicide?
Femicide is het doden van een vrouw omdat zij een vrouw is, vaak in de context van intieme partnerrelaties en structureel geweld. Het is belangrijk op te merken dat niet elke moord op een vrouw een femicide hoeft te zijn. Femicide is een ernstig en structureel probleem dat vraagt om een gezamenlijke aanpak van zorg, strafrecht en bestuur.

Waarom gebruiken wij deze term?
De term maakt zichtbaar dat het gaat om structureel geweld tegen vrouwen en helpt om patronen te herkennen. Aan femicide gaan bepaalde gedragspatronen vooraf.
Deze staan o.a. beschreven in het factsheet ‘Intieme terreur‘. Niet aan elke femicide gaat intieme terreur vooraf, er zijn ook andere patronen die vooraf kunnen gaan aan femicide. Denk aan psychische verwardheid van de pleger, eergerelateerd geweld, moord op sekswerkers of andere dynamieken.

Hoe kan zoiets gebeuren in de opvang?
Cliënten die hulp en/of opvang krijgen van een vrouwenopvang organisatie, hebben te maken met complexe veiligheidssituaties. De eerste risicoscreening aan de voordeur brengt de acute veiligheidssituatie in beeld. In de eerste dagen van de opvang gaan de vrouw en kinderen in principe niet naar buiten. Daarna worden op maat afspraken gemaakt om risico’s te beheersen. In de eerste zes weken van de opvang of hulp wordt de gehele situatie van alle betrokkenen in beeld gebracht.

Opvang is niet bedoeld als een plek om vrouwen en kinderen op te sluiten. Ondanks uitgebreide veiligheidsmaatregelen kunnen risico’s nooit volledig worden uitgesloten. Vrouwenopvangorganisaties werken dagelijks aan het vergroten van de veiligheid van vrouwen en kinderen, maar hebben geen volledige controle over gebeurtenissen buiten de opvang of over het gedrag van plegers.

Wat doet de vrouwenopvang om dit te voorkomen?
Wanneer iemand zich aanmeldt bij de opvang wordt er eerst een analyse gemaakt van de situatie en het geweld. Vervolgens worden er passende veiligheidsmaatregelen genomen om eerst de directe veiligheid te waarborgen en daarna te zorgen dat geweld duurzaam stopt. Uiteraard wordt er vanuit de opvang gewerkt om risico’s zoveel mogelijk te beperken, waar mogelijk met hulp aan alle betrokken van het gezin.

Waarom is veiligheid niet volledig te garanderen?
Veiligheid is een dynamisch gegeven en nooit absoluut: omstandigheden kunnen veranderen waardoor risico’s op nieuw geweld toenemen of juist afnemen. Om die risico’s te beperken wordt samengewerkt met ketenpartners uit de zorg- en strafketen. Wanneer eenmaal de veiligheidsrisico’s zijn getoetst wil dit niet zeggen dat er daarna niets meer verandert aan de veiligheidssituatie. Risico’s kunnen blijven bestaan.

Wat zijn afhankelijkheidsrelaties?
Afhankelijkheidsrelaties zijn situaties waarin één persoon afhankelijk is van een ander voor zorg, veiligheid, emotionele steun of andere vormen van ondersteuning. Voorbeelden zijn kinderen die afhankelijk zijn van ouders, patiënten van zorgverleners of partners binnen een relatie. Zo’n afhankelijkheid kan eenzijdig of wederkerig zijn. Er zijn meerdere vormen van afhankelijkheid, bijvoorbeeld op emotioneel, financieel of materieel gebied. Geweld in afhankelijkheidsrelaties is geweld dat ontstaat in deze context en kan fysiek, psychisch of seksueel van aard zijn.

Is het (opvang)adres waar de vrouw verblijft geheim?
Dat verschilt per opvanginstelling en per situatie. Er zijn anonieme plekken maar er zijn ook Oranjehuizen waarbij het adres openbaar op internet te vinden is. Per situatie wordt bekeken of het adres van de vrouw met de pleger gedeeld kan worden. Veiligheid zit niet alleen in geheimhouding, maar in een bredere aanpak van bescherming. Bescherming bestaat uit een combinatie van veiligheidsmaatregelen, risicobeoordeling, begeleiding en samenwerking met ketenpartners. Over individuele veiligheidsmaatregelen doen wij geen uitspraken.

Hoe werkt vrouwenopvang?
Vrouwenopvang biedt tijdelijke bescherming, begeleiding en ondersteuning aan vrouwen en kinderen die te maken hebben met huiselijk geweld, stalking, eergerelateerd geweld, mensenhandel of andere ernstige vormen van onveiligheid. In die gevallen waarbij het niet mogelijk is om met ambulante hulp een veiligheid te creëren. Slechts een klein deel van de cliënten krijgt toegang tot opvang. Hierbij gaat het om vrouwen die te maken hebben met zeer ernstig structureel huiselijk geweld. Het doel van de opvang is om direct veiligheid te bieden en samen te werken aan een veilige toekomst en duurzaam herstel.

De hulp begint met een beoordeling van de veiligheidssituatie. Daarbij wordt gekeken welke risico’s er zijn en welke vorm van hulp nodig is. In veel gevallen kan ambulante hulp voldoende zijn om de veiligheid te herstellen. Wanneer met deze hulp niet voldoende veiligheid geboden kan worden, kan opvang noodzakelijk zijn. Als verblijf in de eigen regio niet veilig is, kan iemand worden opgevangen in een andere regio. Hiervoor zijn landelijke afspraken gemaakt tussen gemeenten en vrouwenopvangorganisaties.

Tijdens de opvang werken hulpverleners samen met (waar mogelijk) alle gezinsleden en betrokken ketenpartners aan veiligheid, herstel en toekomstperspectief. Er is aandacht voor onderliggende risicofactoren voor huiselijk geweld en praktische zaken zoals huisvesting, inkomen, juridische procedures en de zorg voor kinderen. Waar mogelijk wordt ook gekeken naar de rol van andere betrokkenen binnen het gezinssysteem. Kinderen krijgen daarbij specifieke aandacht, omdat zij vaak zelf ook slachtoffer zijn van de gevolgen van geweld.

Met wie werkt de vrouwenopvang samen?
Vrouwenorganisaties werken onder meer samen met gemeenten, politie, Veilig Thuis, jeugdhulp en andere partners binnen de zorg- en veiligheidsketen. Per cliënt wordt bekeken welke ketenpartners betrokken worden.

Zijn er ook mannelijke slachtoffers?
Ja. Er zijn ook mannelijke slachtoffers van huiselijk geweld. Zij kunnen aanspraak maken op ambulante hulp of opvang. In Nederland zijn hiervoor ongeveer 40 opvangplaatsen beschikbaar. Ook deze mannen hebben te maken met ernstig en structureel huiselijk geweld.

In de praktijk zien we dat dodelijk geweld tegen mannen minder vaak een relationele achtergrond heeft dan dodelijk geweld tegen vrouwen.

Wat moet er beleidsmatig beter volgens Valente?
De vrouwenopvang in Nederland biedt jaarlijks hulp aan duizenden vrouwen en kinderen die te maken hebben met huiselijk geweld en andere ernstige vormen van onveiligheid. Tegelijkertijd ziet Valente dat verdere verbeteringen nodig zijn om slachtoffers beter te beschermen en geweld eerder te voorkomen.

Allereerst zijn meer veilige opvangplaatsen nodig. Nederland voldoet nog niet aan de norm uit het Verdrag van Istanbul van één opvangplaats per 10.000 inwoners. Om slachtoffers tijdig passende bescherming te kunnen bieden, zijn extra investeringen nodig.

De beschikbaarheid van een onafhankelijke hulplijn (116) waar mensen online anonieme hulp kunnen vinden.

Daarnaast is betere samenwerking en informatie-uitwisseling tussen organisaties in de zorg- en veiligheidsketen essentieel. Huiselijk geweld en femicide zijn complexe problemen waarbij vaak meerdere instanties betrokken zijn. Goede samenwerking tussen gemeenten, Veilig Thuis, politie, justitie, jeugdhulp en vrouwenopvang kan bijdragen aan betere bescherming van slachtoffers en kinderen.

Ook is een sterkere aanpak van plegers nodig. Duurzame veiligheid ontstaat niet alleen door slachtoffers te beschermen, maar ook door geweld te stoppen en recidive te voorkomen.

Voor een integrale aanpak is ook ontschotting nodig tussen financiering van hulp aan verschillende gezinsleden. Voor kinderen die in de opvang verblijven moet passende hulp sneller beschikbaar zijn. Kinderen zijn vaak zelf slachtoffer van de gevolgen van geweld en hebben recht op tijdige ondersteuning en behandeling. Voor kinderen is veiligheid na de scheiding ook belangrijk. We pleiten daarom voor een toetsingskader in familierechtprocedures om zo de veiligheid van slachtoffers en hun kinderen beter te borgen. Veiligheid weegt nu onvoldoende mee in beslissing over omgang en gezag.

We ondersteunen de lobby van nabestaanden van de slachtoffers van femicide voor meer zorg en aandacht voor nabestaanden en de knelpunten in de huidige wet- en regelgeving waar zij nu tegenaan lopen.

Ten slotte vraagt de aanpak van huiselijk geweld en femicide om meer landelijke regie. Een structureel probleem vraagt om een samenhangende aanpak waarin preventie, bescherming, hulpverlening en strafrecht goed op elkaar aansluiten.

Statement
“Veel gevallen van femicide komen niet uit het niets. Daarom zijn vroegsignalering, voldoende opvangcapaciteit, een sterke plegeraanpak en goede samenwerking tussen zorg en veiligheid noodzakelijk.” – Branchevereniging Valente

Met wie kunnen we contact opnemen?
Voor algemene duiding kun je contact opnemen met branchevereniging Valente via 033 461 50 29 en vragen naar Maarten Hijink, directeur.

Als er namens één van onze leden een contactpersoon is aangewezen, dan vermelden wij dat hier.

Maarten Hijink

directeur Valente

maarten.hijink@valente.nl

Samenwerking Valente en de media

Valente werkt graag mee aan interviews, reportages, podcasts, video’s en andere journalistieke producties. Om de samenwerking zo prettig mogelijk te laten verlopen, hebben wij een aantal aandachtspunten.

Publicaties delen

Wij vinden het prettig als wij de uiteindelijke publicatie kunnen delen via onze eigen website en socialmediakanalen. Daarom ontvangen wij graag een link naar de publicatie. Deze kan worden gestuurd naar laura.kluinhaar@valente.nl. Uiteraard vermelden wij daarbij altijd de oorspronkelijke bron.

Beeldvorming

Valente zet zich in voor een realistische en destigmatiserende beeldvorming van mensen die te maken hebben met bijvoorbeeld dakloosheid of huiselijk geweld. Wij vragen daarom aandacht voor een zorgvuldige keuze van beeldmateriaal.

Wanneer eigen beeldmateriaal wordt gebruikt, denken wij desgewenst graag mee over beeldvorming en de mogelijke impact van beelden op betrokken doelgroepen. Het uitgangspunt is dat mensen respectvol en herkenbaar als mens worden geportretteerd en niet worden gereduceerd tot hun problematiek.

Gebruik van beeldmateriaal

Wanneer voor een publicatie foto- of videomateriaal wordt gemaakt, ontvangen wij daarvan graag een exemplaar voor gebruik op onze eigen communicatiekanalen. Indien gewenst vermelden wij daarbij de naam van de fotograaf, videograaf of andere rechthebbende.

Beschikbaar beeldmateriaal

Is er behoefte aan passend beeldmateriaal maar worden er geen nieuwe opnames gemaakt? Dan kunnen wij mogelijk voorzien in rechtenvrij of beschikbaar beeldmateriaal uit ons eigen archief. Je kunt dit opvragen bij laura.kluinhaar@valente.nl.

Over Valente

Valente is de landelijke branchevereniging voor organisaties die hulp en begeleiding bieden aan kwetsbare mensen in onze samenleving, zoals dakloze mensen, mensen die te maken hebben met huiselijk geweld en cliënten in begeleid en beschermd wonen. Lees meer over Valente.

Een overzicht van onze medewerkers vind je hier.