Community living in de praktijk: De Tippe in Zwolle
De maatschappelijke ggz is een onmisbare pijler in de beweging van zorg naar gezondheid. Herstelondersteunende begeleiding, inloopvoorzieningen, community building en ervaringsdeskundigheid vormen al jaren de basis van het werk van maatschappelijke ggz-organisaties.
In dit artikel over successen binnen de maatschappelijke ggz tonen we een praktijkvoorbeeld van community living. De Tippe laat zien hoe wonen, zorg en samenleving op een vernieuwende manier met elkaar verbonden kunnen worden. Het concept maakt zichtbaar dat ondersteuning niet alleen van professionals hoeft te komen, maar juist ook ontstaat in het dagelijks samenleven. De Tippe is een initiatief van RIBW Overijssel.
In 2024 is De Tippe van RIBW Overijssel van start gegaan, parallel aan de oplevering van de eerste woningen in de wijk. De locatie richt zich op volwassenen met een psychische kwetsbaarheid die begeleiding nodig hebben, maar zo zelfstandig mogelijk willen wonen.
De Tippe presenteert zich bewust niet als ‘zorgstraat’, maar als normale woonplek zonder zorgprofilering. Er wordt verbinding gelegd met de wijk en de nadruk ligt op gewoon wonen.
Het concept: wonen tussen beschermd en zelfstandig
De Tippe is een voorbeeld van ‘Geclusterd wonen Beschermd Thuis’. Dit is een woonvorm voor mensen met een psychische kwetsbaarheid of complexe psychosociale problematiek die (nog) niet volledig zelfstandig kunnen wonen, maar voor wie een intramurale setting niet meer nodig is.
Het is een woonzorgconcept tussen beschermd wonen en zelfstandig wonen met thuisondersteuning. Naast professionele begeleiding biedt geclusterd wonen fysieke en inhoudelijke ondersteuning. De woonomgeving geeft een gevoel van veiligheid en beschutting, terwijl de community met medebewoners zorgt voor sociale steun. Het bestaat uit zelfstandige woonruimtes met een gezamenlijke ruimte waar bewoners elkaar ontmoeten.
Community living betekent bij De Tippe dat bewoners in zelfstandige appartementen wonen en samen een gemeenschap vormen waarin zij elkaar ondersteunen en gezamenlijk activiteiten ondernemen. Er is professionele begeleiding aanwezig, maar de nadruk ligt op eigen regie en onderlinge verbondenheid. Bewoners zetten hun talenten en kwaliteiten in om voor elkaar van betekenis te zijn: een goede buur in een ondersteunende leefomgeving.
Bewoners met en zonder hulpvraag
De Tippe bestaat uit 28 woningen, verdeeld over twee tegenover elkaar gelegen woonblokken. De bewoners vormen een gemengde community: 18 bewoners met een (lichte) ondersteuningsvraag en 9 bewoners zonder ondersteuningsvraag. De bewoners met een hulpvraag hebben doorgaans een indicatie gebaseerd op 4 uur begeleiding per week.
Het merendeel van de bewoners is jongvolwassen, vaak met een aandoening in het autistisch spectrum. Een basisniveau van zelfredzaamheid is vereist: bewoners moeten hun eigen huishouden kunnen voeren. Daarnaast is het belangrijk dat zij openstaan voor sociaal contact en zowel een beroep willen doen op de community als eraan willen bijdragen.
Samenleven en van elkaar leren
Community living betekent in De Tippe dat bewoners zelfstandig wonen, maar niet op zichzelf zijn. Onderlinge betrokkenheid staat centraal. De kracht van deze aanpak zit in de wederkerigheid: bewoners ondersteunen elkaar, delen praktische tips en bouwen aan een sociaal netwerk. Begeleiders zijn aanwezig, maar nemen bewust een meer terughoudende rol aan.
Zorgvuldige selectie en betrokkenheid
De samenstelling van de community vraagt om een zorgvuldige selectie. Bewoners zonder hulpvraag worden geselecteerd op motivatie en bereidheid om actief bij te dragen aan de community. Zij doorlopen een traject van aanmelding, vragenlijsten en gesprekken met betrokken partijen.
Voor bewoners met een hulpvraag speelt de persoonlijk begeleider een belangrijke rol in de aanmelding. Samen wordt beoordeeld of deze woonvorm passende is als stap richting meer zelfstandigheid. Ook hier geldt dat motivatie om bij te dragen aan de community essentieel is.
De screening is belangrijk om te waarborgen dat iedere bewoner een positieve bijdrage kan leveren aan de community.
Alle bewoners hebben een huurcontract voor onbepaalde tijd. Zij zijn 23 jaar of ouder en kunnen blijven wonen zonder begeleiding, zolang zij zich blijven inzetten voor de community.
De rol van begeleiding
De begeleiding wordt geboden door een vast team en is flexibel ingericht. Ondersteuning vindt plaats op afspraak, maar is 24 uur per dag oproepbaar en indien nodig snel ter plaatse.
De focus ligt op het vergroten van zelfredzaamheid, het opbouwen van een sociaal netwerk en participatie in werk, opleiding of dagbesteding. Dit vraagt van begeleiders een andere houding: community-denken. Hun rol verschuift van directe ondersteuning naar coachen en regie voeren.
Het concept van De Tippe en de rol van de community vragen om taken ook bij bewoners en de community zelf te kunnen beleggen. Begeleiders zijn meer coach en regievoerder dan directe ondersteuner.
Community building als succesfactor
Een onderscheidend element in De Tippe is de inzet van Hart voor Zwolle. Deze organisatie speelt een sleutelrol in het versterken van onderlinge relaties en het ondersteunen van bewoners zonder hulpvraag. Zij verzorgen werving en selectie, coaching, groepsactiviteiten en het opzetten van buddycontacten. Daarnaast fungeren zij als schakel tussen bewoners en zorgaanbieders.
Hart voor Zwolle is een maatschappelijke organisatie en stichting die zich sinds 2014 inzet voor het verbinden van jongvolwassenen (18 – 35 jaar) aan kwetsbare inwoners van Zwolle. Het doel is om eenzaamheid te verminderen en sociale betrokkenheid in Zwolle te vergroten.
Lessen voor de maatschappelijke ggz
De Tippe laat zien hoe wonen, zorg en samenleving op een vernieuwende manier met elkaar verbonden kunnen worden. Het concept maakt zichtbaar dat ondersteuning niet alleen van professionals hoeft te komen, maar juist ook ontstaat in het dagelijks samenleven.
Voor de maatschappelijke ggz biedt dit belangrijke inzichten: normaliseren van wonen draagt bij aan inclusie, de community versterkt zelfredzaamheid en sociale netwerken, en professionals vervullen een meer coachende rol.