Financiële druk zet forensisch beschermd wonen verder onder spanning
De tarieven voor forensische zorg staan al langer onder druk. Volgens aanbieders dekken de vergoedingen de werkelijke kosten van forensisch beschermd wonen onvoldoende, terwijl de zorg juist intensieve begeleiding, specialistische deskundigheid en extra verantwoording vraagt. Nu bezwaren tegen de tarieven grotendeels ongegrond zijn verklaard, groeit de zorg dat nog meer plekken verdwijnen.
Forensisch beschermd wonen vervult een belangrijke rol in de terugkeer van mensen naar de samenleving, maar financieel is die zorg steeds moeilijker vol te houden. Gertrude Graumans, bestuurder van RIBW Brabant, ziet dat aanbieders daardoor keuzes moeten maken. ‘Het kan gewoon niet uit,’ zegt ze. In een interview deze zomer ging ze hier dieper op in.
Tarieven blijven achter bij de praktijk
De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) stelde eind 2025, op basis van een kostprijsonderzoek, nieuwe tarieven vast voor de geestelijke gezondheidszorg en forensische zorg. Valente en andere brancheorganisaties maakten bezwaar, omdat zij vinden dat de tarieven de werkelijke kosten onvoldoende dekken. In juni verklaarde de NZa de bezwaren grotendeels ongegrond.
Volgens Graumans blijft de vergoeding voor forensisch beschermd wonen achter bij tarieven voor vergelijkbare cliënten in andere zorgvormen, terwijl de forensische context juist extra eisen stelt. Het gaat niet alleen om begeleiding en wonen, maar ook om risicotaxaties, specifieke opleidingen, kwaliteitsbeleid en intensieve samenwerking binnen de keten.
Extra eisen, extra lasten
Aanbieders ervaren bovendien een zware administratieve belasting. Materiële controles, verantwoording en aanvullende kwaliteitseisen kosten veel tijd, zonder dat daar volgens hen voldoende financiering tegenover staat. In de praktijk komt daar nog bij dat DJI in de contractering vaak een tariefafslag toepast op het NZa-maximumtarief.
Die combinatie maakt het voor aanbieders lastig om de zorg kostendekkend te organiseren. Zeker vormen van ‘gespikkeld wonen’, waarbij forensische cliënten tussen andere bewoners wonen in plaats van geclusterd op één plek, vragen extra deskundigheid en begeleiding op de hele locatie. Juist deze vorm sluit goed aan bij normalisatie en resocialisatie, maar is financieel moeilijk rond te krijgen.
Aanbieders bouwen plekken forensisch beschermd wonen af
De financiële druk leidt inmiddels tot concrete gevolgen. RIBW Brabant had de ambitie om door te groeien naar 25 forensische plekken, maar heeft dat plan on hold gezet. Op dit moment zijn er nog 11 à 12 plekken beschikbaar. Ook andere aanbieders stoppen met forensisch beschermd wonen of beperken hun aanbod.
Volgens Graumans is dat niet alleen een probleem voor afzonderlijke organisaties, maar voor de hele forensische keten. Als lichte plekken verdwijnen, wordt doorstroom vanuit detentie en klinische voorzieningen moeilijker. Mensen blijven langer in zwaardere en duurdere voorzieningen, terwijl anderen mogelijk zonder passende begeleiding terugkeren naar de samenleving.
De sector kampt al met structurele tekorten aan passende opvang- en doorstroomplekken. Het verder reduceren van de capaciteit brengt onverantwoorde risico’s met zich mee voor de maatschappelijke veiligheid.
Op korte termijn overbruggingsmaatregel nodig
Zonder aanvullende maatregelen verwacht zij dat nog meer aanbieders zullen stoppen met lichte forensische zorg. Landelijk zouden dan nog eens 200 tot 250 plekken kunnen verdwijnen. Daarmee komt een noodzakelijke schakel in de forensische keten verder onder druk te staan: niet alleen een financieel probleem voor aanbieders, maar ook een maatschappelijk probleem.
Op 24 september 2026 debatteert de Tweede Kamer tijdens het Commissiedebat Gevangeniswezen. In een brief roept het Forensisch Netwerk – een samenwerking van de Nederlandse ggz, Valente, de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland, de Borg, Verslavingskunde Nederland en TBS Nederland – de Kamer op te zorgen voor passende tarieven voor forensisch beschermd wonen.
Uit die brief: ‘Verlagen van de tarieven staat haaks op de steeds hogere eisen die worden gesteld aan de aanbieders van forensisch beschermd wonen. Denk bijvoorbeeld aan de implementatie van het kwaliteitskader forensische zorg en de implementatie van de nieuwe veldafspraak ZZP, EP en VPT3.’ Op korte termijn is een overbruggingsmaatregel nodig om voldoende kwalitatieve capaciteit te behouden.
‘Er waren twijfels of ik ooit zelfstandig zou kunnen wonen’
Voor Larissa was de stap van detentie naar begeleid wonen essentieel. ‘Daardoor raakte ik niet dakloos en kwamen mijn trauma, mijn ik en kwetsbaarheid beter in beeld.’ Tijdens haar verblijf bij Exodus kreeg ze een psychose. ‘Dat ik daar weer uitkwam was eigenlijk al een wonder. Er waren op dat moment veel twijfels of ik in de toekomst ooit zelfstandig zou kunnen wonen.’
Hoewel ze Exodus vooral als een plek ervoer waar de nadruk lag op controle, legde ze daar wel de basis voor haar herstel. Ze maakte er een signaleringsplan, ging in therapie en begon met vrijwilligerswerk. ‘Ik redde die uren nog niet, maar ik begon wel weer vriendschappen op te bouwen.’
De echte omslag kwam voor haar bij De Bolksbeek. ‘Daar begon ik meer te groeien. Het personeel zit daar voor de zorg en oordeelt niet. Ze zitten niet op de controle als dat niet nodig is. Ik vond rust om mezelf te kunnen ontwikkelen en dingen los te laten.’ Met hulp van een tweede therapietraject leerde ze haar emoties herkennen en benoemen. ‘Hoewel ik het soms nog wel lastig vind om me te beheersen, heb ik nu toch meer controle.’
Uiteindelijk kreeg ze via een urgentieverklaring een eigen woning waar ze nu een jaar woont met haar kat Milo. ‘Mijn reclasseringstoezichthouder had niet verwacht dat ik zo zou groeien, maar heeft me door dik en dun gesteund. Dat vertrouwen heeft voor mij het verschil gemaakt.’