Samenvatting en reactie Valente op Miljoenennota/Rijksbegroting 2027
Hieronder staan de voor Valente belangrijkste onderdelen uit de Miljoenennota en Rijksbegroting 2027.
Vrouwenopvang en aanpak huiselijk geweld
- Het kabinet zet ‘stevig’ in op het verder versterken van de aanpak van geweld tegen vrouwen, huiselijk geweld en kindermishandeling.
- Het kabinet stelt hiervoor onder andere 10 miljoen euro beschikbaar in 2027, 2028 en 2029 voor Vrouwenopvang/Filomena, voor hulp en ondersteuning voor slachtoffers van huiselijk geweld. Hier wordt nog verdere uitwerking aan gegeven, waarbij het ministerie van VWS aangeeft dat de inschatting is dat deze middelen gericht zullen worden op de verdere toepassing van het Filomena-concept.
- Ook stelt het kabinet vanaf 2027 jaarlijks € 2,5 miljoen beschikbaar om ervoor te zorgen dat de chatfunctie van Veilig Thuis structureel 24/7 bereikbaar is.
- Voor het bestendigen en verbreden van de werkwijze volgens de uitgangspunten van het Toekomstscenario Kind- en gezinsbescherming in álle regio’s vraagt dit om extra inzet. Daarvoor worden tijdelijk extra middelen beschikbaar gesteld aan gemeenten: € 18 miljoen in 2026 en € 17 miljoen in 2027. De middelen worden, middels de decentralisatie-uitkering Vrouwenopvang verdeeld over de 35 centrumgemeenten Vrouwenopvang.
- De hulp voor slachtoffers van seksueel geweld wordt versterkt vanaf 2027 tot en met 2029 met jaarlijks € 2 miljoen extra voor het centrum seksueel geweld.
Valente is positief over de extra middelen voor de aanpak van huiselijk geweld, maar zet kanttekeningen bij de invulling daarvan. Valente heeft bijvoorbeeld bij het ministerie van VWS naar voren gebracht dat het ons logisch lijkt dat er bij besteding van de middelen ook rekening gehouden zal worden met het feit dat bij uitrol van Filomena de te verwachten verdere vergroting van de druk op de hulpverlening daarachter (waaronder specifiek de vrouwenopvang) mee gefinancierd kan worden uit deze middelen. Ook dringt Valente aan op financiële middelen voor snelle ingebruikname van hulplijn 116, landelijke beschikbaarheid van het slachtofferdevice en AWARE, en laagdrempelige hulp voor slachtoffers én plegers.
Aanpak mensenhandel en hulp aan en opvang van slachtoffers
- Op basis van de herziene EU-richtlijn mensenhandel dient Nederland te voorzien in voldoende en goed toegankelijke opvang voor slachtoffers van mensenhandel.
- Om aan deze richtlijn te voldoen stelt de regering voor de uitbreiding van de opvangcapaciteit voor slachtoffers van mensenhandel, vanaf 2027 € 2,5 miljoen oplopend tot structureel € 7 miljoen in 2030 beschikbaar. Een deel daarvan zijnde € 1,6 miljoen vanaf 2027 en vanaf 2030 structureel € 6,1 miljoen loopt via de decentralisatie-uitkering Vrouwenopvang. Over de verdeling van de middelen vindt nog gesprek plaats tussen het Rijk en de VNG.
Valente verwelkomt deze investering. Daarmee wordt een belangrijke stap gezet naar snelle en passende hulp voor ieder slachtoffer. De investering sluit bovendien aan bij de herziene Europese richtlijn mensenhandel en biedt een stevige basis om de opvang in Nederland te versterken. Om deze investering te laten bijdragen aan herstel en perspectief, pleitte Valente eerder al voor een nationaal verwijsmechanisme dat triage, plaatsing en overdracht uniform regelt. Dit moet samengaan met snel toegankelijke, centraal gefinancierde directe opvang op een beperkt aantal locaties, verspreid over het land. Valente gaat hierover verder in gesprek met de Rijksoverheid, haar leden en andere betrokken partners.
Maatschappelijke en langdurige ggz
- Al eerder was bekend dat de tariefmaatregel meerjarig contracteren (o.a. van toepassing voor de langdurige ggz) door het kabinet was teruggetrokken. Door de regering is dat echter gevoegd bij een andere al bestaande bezuiniging, namelijk de bezuiniging op de groeiruimte voor o.a. de langdurige ggz. Het kabinet geeft opnieuw aan dat zij via bestuurlijke akkoorden per sector de bezuiniging wil realiseren. Die bezuiniging gaat nu – wat het kabinet betreft – stapsgewijs in per 2028. Valente berekende eerder dat die bezuiniging voor de langdurige ggz kan oplopen tot ca. € 91 mln.
- Verder wordt gemeld dat de gereserveerde middelen voor volumegroei en LPO-bijstellingen van de Integratie-uitkering beschermd Wonen voortaan vanaf 2027 plaatsvindt conform de accressystematiek van het gemeentefonds en niet meer vanaf de VWS-begroting. Het betreft een overboeking van € 94,9 miljoen in 2027, oplopend tot € 475 miljoen in 2031. Deze bedragen worden over de centrumgemeenten verdeeld naar rato van de huidige verdeling van deze uitkering. Dit is een technische maatregel waarmee de VNG heeft ingestemd en die de indexering en volumegroei met meer zekerheid waarborgt. Wel kan deze werkwijze een dempend effect hebben op de groei van de Integratie-uitkering die de centrumgemeenten beschermd wonen ter beschikking krijgen.
- Via het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) wordt 100 miljoen euro in 2027 en 2028 beschikbaar gesteld voor impactvolle transformaties in het sociaal domein.
Valente ziet helaas geen maatregelen in de Rijksbegroting die concreet antwoord geven op het tekort aan passende woonzorg voor mensen met ernstige psychische kwetsbaarheid. Sterker nog; de bezuiniging op de langdurige ggz blijft staan en zal leiden tot minder mogelijkheden voor uitbreidingen. De andere indexeringssystematiek voor de Integratieuitkering beschermd wonen biedt meer zekerheid voor gemeenten, maar dempt naar verwachting de beschikbare groeiruimte voor gemeenten en aanbieders als het gaat om beschermd wonen. Zonder voldoende plekken verschuift de druk naar cliënten, naasten, gemeenten, opvang, crisiszorg en politie. Valente vraagt de Tweede Kamer de bezuinigingen op de woonzorg in de langdurige ggz- terug te draaien, nationale regie te voeren op voldoende passende woonzorgvormen, waaronder beschermd wonen en skaeve huse, en structureel te investeren in bemoeizorg en laagdrempelige steunpunten.
Forensische zorg en personen met onbegrepen gedrag
- Voor de implementatie van het Kwaliteitskader Forensische Zorg stelt de regering ook in 2027 € 19 miljoen beschikbaar, waaronder € 3,2 miljoen voor verblijfszorg en € 4,3 miljoen voor ambulante begeleiding.
Forensische zorg draagt bij aan een veilige terugkeer naar de samenleving. In de Rijksbegroting 2027 zien we vooralsnog geen oplossingen voor de druk op de capaciteit en de tekortschietende tarieven. Valente dringt erop aan dat veiligheid, forensische woonzorg, passende huisvesting en begeleiding in samenhang en toereikend worden gefinancierd en georganiseerd.
Tegengaan dakloosheid en volkshuisvesting
- Het tekort aan huizen is volgens het kabinet een van de grootste uitdagingen van ons land. Dit kabinet gaat wil daarom meer, sneller en beter bouwen. Hiertoe neemt de regering verschillende maatregelen die al waren aangekondigd in het coalitieakkoord.
- Deze regeling Realisatiestimulans is een bijdrage voor de bouw van betaalbare woningen aan gemeenten. Het kabinet stelt middelen beschikbaar voor de verlenging van de Realisatiestimulans, namelijk 5 miljoen euro in 2030, 380 miljoen euro per jaar voor de jaren 2031 tot en met 2035 en 375 miljoen euro in 2036. Gemeenten krijgen hierdoor de komende jaren € 7.000 per betaalbare woning.
- De Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA) voorziet op termijn in middelen voor de bouw van onzelfstandige woonvormen voor aandachtsgroepen. De bestaande Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen wordt daarvoor aangepast naar een objectsubsidie voor woningen met gedeelde voorzieningen, zoals badkamer of keuken. Het gaat om 60 miljoen euro in 2029 en 65 miljoen euro per jaar voor de jaren 2030 tot en met 2035.
- Om sneller nieuwe woningen toe te voegen, gaat € 205 miljoen naar innovatie, opschaling en het beter benutten van bestaande gebouwen.
- Maatregelen voor woningcorporaties zorgen voor ongeveer € 28 miljard extra investeringscapaciteit bij woningcorporaties. Voor corporaties vervalt namelijk bijvoorbeeld de overdrachtsbelasting geheel voor onderlinge transacties van sociale huurwoningen. Dat kost het kabinet vanaf 2028 zo’n 425 miljoen euro per jaar. Hierdoor kunnen woningcorporaties de komende jaren meer investeren in meer nieuwe (sociale) huurwoningen. Volgens Aedes kunnen hierdoor nu zo’n 22.000 nieuwbouwwoningen worden gebouwd.
- De regering constateert schrijnende situaties rondom arbeidsmigranten en wij st op inwerkingtreding Wet toelating terbeschikkingstelling arbeidskrachten (Wtta).
- De regering geeft uitvoering aan het SER-advies arbeidsmigratie naar waarde.
- Vanaf 2028 geldt een besparingsopdracht voor de medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden van € 40 miljoen. Om deze te realiseren werkt het kabinet aan maatregelen, zoals het verminderen van onverzekerdheid en het aanpakken van fraude binnen de regelingen voor onverzekerden (SOV) en onverzekerbare vreemdelingen (OVV). Ook wordt gewerkt aan één nieuwe regeling, waarin de SOV en de OVV worden samengevoegd.
- De regering zet in op het laten uitvoeren van Ethos-tellingen. Ook is subsidie voorzien voor de HomelessCup en het Landelijk Platform Belangenbehartigers Dakloosheid (t/m 2028).
Valente verwelkomt de investeringen in betaalbare woningbouw en huisvesting van aandachtsgroepen, maar de meeste middelen komen pas vanaf 2029 of later beschikbaar. Dat biedt onvoldoende antwoord op de huidige groei van dakloosheid, de huidige woningnood en de vastlopende uitstroom uit opvang, beschermd wonen, vrouwenopvang en forensische zorg. Dakloosheid bestrijden begint met een huis. Valente vraagt om voortvarende uitvoering van het Nationaal Actieplan Dakloosheid vanuit Wonen Eerst, snelle realisatie van voldoende betaalbare woningen en woonzorgplekken, ruimhartige urgentie voor dakloze gezinnen en voortvarende toepassing van de wettelijke urgentie voor dakloze mensen die uit opvanginstellingen uitstromen. Valente mist verder landelijke investeringen in bemoeizorg en skaeve huse. Verder verdient de groeiende dakloosheid onder arbeidsmigranten dringend meer aandacht. Valente dringt er al langere tijd op aan om onverkort alle maatregelen van de Commissie Roemer uit te voeren. Positief is dat de regering uitvoering wenst te geven aan het SER-advies arbeidsmigratie naar waarde.
Bestaanszekerheid, armoede en schulden
- De gemiddelde koopkracht daalt volgens de Miljoenennota in 2027 licht met 0,1%; de armoede blijft naar verwachting gelijk aan 2026 op 2,6% en het aandeel kinderen dat opgroeit in armoede neemt naar verwachting af met 0,1%.
- De verhoging van het eigen risico met 60 euro wordt met een jaar uitgesteld. De netto zorguitgaven stijgen hierdoor met 1 miljard euro in 2027. Ook stijgen de zorgpremies.
- De geplande verkorting van de maximale WW-duur wordt met een jaar uitgesteld, tot 2029. Het kabinet is echter nog steeds van plan de maximale uitkeringsduur te verlagen van 24 naar 12 maanden. De overige maatregelen op de WW uit het coalitieakkoord (aanscherpen referte-eis, verhoogde uitkering in eerste twee maanden en vertraagde opbouw) blijven ongewijzigd en worden ingevoerd in 2030.
- De maatregel om de tegemoetkoming voor arbeidsongeschikten af te schaffen wordt met één jaar uitgesteld. Het kabinet wil de werking van de WIA verbeteren en de regeling meer uitvoerbaar maken. Hiervoor wordt gekeken naar een andere inrichting van de WIA en daarvoor gaat het kabinet in gesprek met vakbeweging en werkgevers om te komen tot een goed werkende en uitvoerbare arbeidsongeschiktheidsregeling.
- De middelen voor IPS (Individuele Plaatsing en Steun) zijn ook in 2027 gereserveerd voor de EPA (3-jarig traject) en CMD (2-jarig traject) doelgroep. Voor de gemeentelijke doelgroep (mensen in de Participatiewet) komen extra middelen beschikbaar.
- De regering is in 2026 gestart met de voorbereiding van een wetsvoorstel ‘Verdere verbreding doelgroep banenafspraak’. Naar verwachting zal dit wetsvoorstel in 2027 aan de Tweede Kamer worden voorgelegd. Dit gaat o.a. over loonkostensubsidie.
- Het kabinet wel inzetten op het voorkomen van uitval van werkenden. Dit vanwege het welzijn van mensen en de zorgelijke hoge instroom van (jonge) mensen in de WIA. Dit laatste vaak als gevolg van psychische klachten. Het kabinet brengt de achterliggende oorzaken van en oplossingsrichtingen voor de stijging van uitval door mentale klachten in kaart.
- Vanaf 2027 wordt structureel 20 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de intensivering van vroegsignalering. Partijen voeren verbetermaatregelen door met als doel om het bereik van de doelgroep te verdubbelen en de ongewenste uitval van de deelnemende doelgroep te halveren.
- De regering heeft aangekondigd dat proactieve dienstverlening alsnog ook voor de algemene bijstand te introduceren (Kamerstuk 36915, nr. 28).
- Er gaat 25 miljoen naar gemeentelijke en maatschappelijke ondersteuning van kwetsbare gezinnen en nog eens 40 miljoen naar een wijkgerichte aanpak van kwetsbare groepen.
- De 1e tranche 2027 van de zgn. ‘gezinsenveloppe’ wordt gehalveerd. De resterende intensivering van per saldo 150 miljoen euro wordt toegevoegd aan het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet op het kindgebonden budget.
Valente is positief over de middelen voor vroegsignalering en ondersteuning in kwetsbare wijken. Tegelijk blijven de koopkrachtontwikkeling, hogere zorgpremies en voorgenomen versoberingen van WW en arbeidsongeschiktheidsregelingen grote risico’s voor mensen met weinig financiële buffers. Een stabiel inkomen en betaalbaar wonen zijn essentieel om schulden en dakloosheid te voorkomen. Valente vraagt het kabinet de adviezen van de Commissie Sociaal Minimum uit te voeren, het Nationaal Programma Armoede en Schulden structureel te financieren, de kostendelersnorm af te schaffen en bezuinigingen op sociale zekerheid (zoals de WW en WIA) te schrappen.
Valente is positief dat de middelen voor de IPS-regeling ook voor de gemeentelijke doelgroep worden voortgezet en dat er aandacht is voor de oorzaken van uitval van jonge mensen op het werk als gevolg van psychische klachten.
Heb je vragen of opmerkingen?
Neem gerust contact op met Maarten Hijink, directeur Valente of Lauris van Eekeren, senior adviseur public affairs.