De maatschappelijke ggz in de praktijk: community living bij Timon
De maatschappelijke ggz is een onmisbare pijler in de beweging van zorg naar gezondheid. Herstelondersteunende begeleiding, inloopvoorzieningen, community building en ervaringsdeskundigheid vormen al jaren de basis van het werk van maatschappelijke ggz-organisaties.
In dit artikel over successen binnen de maatschappelijke ggz tonen we een praktijkvoorbeeld van community living bij Timon. Het concept maakt zichtbaar dat ondersteuning niet alleen van professionals hoeft te komen, maar juist ook ontstaat in het dagelijks samenleven.
Hollandsspoorwest is een community (woongemeenschap) van Timon in Houten-Zuid. Timon heeft negen community locaties door het hele land: in Amsterdam, Amersfoort, Zeist, Utrecht, Zwolle, Rotterdam en drie in Houten.
Het concept bestaan al vele jaren. Iedere bewoner beschikt over een eigen woonruimte. Daarnaast is er een gemeenschappelijke woon- en eetkamer, keuken en tuin met kippen, speeltuin voor kinderen en ruimte voor een vuurkorf. De gemeenschappelijke ruimte is huiselijk: met een grote eettafel, ruimte zitkamer met spelletjes, voetbaltafel en tv. De locatie ligt in een moderne woonwijk en grenst met de tuin aan die van de omliggende woningen.
Timon is opgericht in 1983 en biedt hulpverlening en begeleiding aan o.a. jongeren en jongvolwassenen, maar ook aan (pleeg)gezinnen. Centraal in de visie van Timon staat dat naast behandeling en begeleiding altijd aandacht is voor het leren leven in relaties. Het hebben van relaties en het deel uitmaken van gemeenschappen worden gezien als essentiële onderdelen van het herstelproces.
Het concept
De community Hollandsspoorwest bestaat uit vijf jongvolwassenen met een hulpvraag en tien bewoners zonder hulpvraag, ook wel Timon-buren genoemd. De community kent een gevarieerde samenstelling van singles, stellen, gezinnen en jongvolwassenen. Hierdoor ontstaat een diverse woonomgeving. De bewoners wonen samen in een appartementencomplex met drie woonlagen.
Doelgroep, behoefte en begeleiding
De Timon Community biedt begeleiding aan jongvolwassenen bij wie er op meerdere levensgebieden problemen spelen en sprake is van beperkte zelf- of samenredzaamheid in de maatschappij. Deze jongvolwassenen en jonge ouders hebben weinig netwerk of er zijn verstoorde relaties. De thuissituatie bij hun ouders is vaak instabiel of onveilig en veel van hen zijn (dreigend) dak- en thuisloos.
De problematiek van de jongvolwassenen is uiteenlopend en uit zich op verschillende levensgebieden, zoals wonen, werken/studie, contact met anderen, enzovoorts. Vaak is eerder de ggz betrokken geweest en zijn er classificaties zoals ADHD, ASS of depressie. Verschillende jongvolwassenen kennen gevoelens van eenzaamheid, somberheid, (sociaal) angstig gedrag en/of druk of ongedurig gedrag.
Alle jongvolwassenen met een hulpvraag binnen de woongroep worden begeleid door professionals van Timon. Dit team van hulpverleners maakt geen onderdeel uit van de community, maar is wel verantwoordelijk voor de inhoudelijke begeleiding. De begeleiding is mensgericht en wederkerig. Er wordt bijvoorbeeld gewerkt aan reflectie op gedrag, het opbouwen van sociale relaties en het omgaan met verantwoordelijkheden, zoals het betalen van huur. Er is ruimte om kwetsbaar te zijn.
Bij terugval wordt niet direct ingegrepen, maar wordt gezocht naar erkenning, herstel en verbinding. Dit voorkomt dat jongvolwassenen zich buitengesloten voelen en draagt bij aan hun zelfvertrouwen en zelfstandigheid. Daarnaast betrekt de begeleiding actief het netwerk van de jongvolwassenen, zoals familie en vrienden, zodat ook buiten de community een duurzaam vangnet ontstaat.
Aanmelding
Om in de community te kunnen wonen, is motivatie een belangrijke voorwaarde. Meedoen aan het gemeenschapsleven is essentieel. Exclusiecriteria zijn onder andere agressieproblematiek, ernstige verslaving en crimineel gedrag.
De Timon-buren kunnen zich aanmelden bij een Timon-buren coach. De jongvolwassenen worden aangemeld via wijkteams. Sommigen zijn dak- of thuisloos en verblijven tijdelijk bij vrienden of bekenden, terwijl anderen door spanningen thuis niet langer thuis kunnen wonen. Een deel van de bewoners heeft een achtergrond in de jeugdzorg, bijvoorbeeld in een pleeggezin. Jongvolwassenen met dergelijke ervaringen blijken vaak goed te functioneren binnen een community.
Woonduur
De jongvolwassenen ontvangen een huur- en zorgcontract voor een periode van twee jaar. Het doel is dat zij in deze periode groeien naar voldoende zelf- of samenredzaamheid om een huishouden te runnen. Veel van de jongvolwassenen stromen uit naar een eigen woonruimte met minder of geen begeleiding. Indien nodig biedt Timon aansluitend begeleiding op maat, gemiddeld gedurende een half jaar.
De rol van Timon-buren
Timon-buren vervullen een cruciale rol binnen de community. Het zijn zorgvuldig geselecteerde mensen met tijd en ruimte in hoofd, hart en agenda om het leven te delen. Zij zijn als goede buur betrokken bij de jongvolwassenen met een hulpvraag en doen dit op een wederkerige en gelijkwaardige manier.
Als Timon-buur ben je een goede buur voor de jongvolwassenen en deel je met hen het gewone leven. Het contact is gericht op mogen zijn wie je bent , met ruimte om op je eigen manier je plek te vinden in de community. Jongvolwassenen ervaren hierdoor dat zij gezien en gewaardeerd worden. Het contact heeft geen verplichtend karakter.
Timon-buren en jongvolwassenen krijgen samen de ruimte om manieren van contact te vinden die bij hen passen. Daarbij houden Timon-buren de drempel voor contact laag. Essentieel is dat zij geen inzage hebben in cliëntdossiers en de jongvolwassenen benaderen als medebewoners, niet als hulpvragers.
Van Timon-buren wordt een vrijwillige inzet van circa acht uur per week gevraagd. Zij ontvangen hiervoor geen vergoeding.
Betrokken vrijwilligerscoach
Ter ondersteuning van de Timon-buren is een Timon-coach betrokken. Deze coach speelt een rol bij de werving en selectie van nieuwe Timon-buren. Het is belangrijk dat geselecteerde vrijwilligers emotioneel evenwichtig zijn en kunnen omgaan met complexe situaties.
De vrijwilligerscoach ondersteunt Timon-buren ook bij ingrijpende gebeurtenissen, zoals een uit de hand gelopen ruzie van een jongvolwassene met haar ex. De coach helpt hen om hiermee om te gaan en biedt praktische handvatten.
Anne Davidse – Godfroid, gedragswetenschapper & senior beleidsadviseur bij Timon: ‘We moeten ervoor waken dat je als professional niet de plek inneemt van mensen uit het netwerk van de jongere. Zij zijn belangrijk. De vraag van de begeleider is dan: wie zijn er aanwezig op de 30e verjaardag van de bewoner? Dat is vaak niet de begeleider, maar kan wel de Timon-buur zijn.’
Lessen voor de maatschappelijke ggz
Binnen community living staat niet de hulpvraag centraal, maar het samenleven. Herstel vindt niet uitsluitend plaats met behulp van professionele behandeling, maar juist ook door betekenisvolle relaties, participatie en het ervaren van een gewone leefomgeving.
Meer informatie: Timon
Dit is een artikel uit onze serie over de maatschappelijke ggz.
Bekijk ook:
> Ons dossier maatschappelijke ggz
> Vier maatschappelijke business cases over de maatschappelijke ggz
> Een overzicht van Valente-leden dat werkzaam is binnen de maatschappelijke ggz