De maatschappelijke ggz in de praktijk: Lumen in Nijmegen
De maatschappelijke ggz is een onmisbare pijler in de beweging van zorg naar gezondheid. Herstelondersteunende begeleiding, inloopvoorzieningen, community building en ervaringsdeskundigheid vormen al jaren de basis van het werk van maatschappelijke ggz-organisaties. Daarmee wordt verergering van problematiek voorkomen, wordt terugval beperkt en wordt gewerkt aan blijvende stabiliteit. Dat is preventie in de praktijk: dichtbij mensen, dicht bij hun netwerk.
In dit artikel over successen binnen de maatschappelijke ggz tonen we hoe bij Lumen de kracht van gedeelde ervaringen bijdraagt aan herstel. Lumen is een initiatief van RIBW Nijmegen & Rivierenland.
Al 15 jaar is peer support een onderdeel van het aanbod van de RIBW. De afgelopen jaren is besloten om het aanbod in een nieuw jasje te gieten: een nieuwe naam, een nieuwe plek. Lumen, vrijplaats voor herstel opende in 2024 haar deuren. Lumen biedt een veilige, vrije ruimte waar mensen met psychische kwetsbaarheden elkaar ontmoeten, ondersteunen en samen werken aan herstel en persoonlijke groei.
“LUMEN biedt een plaats waar iemand zijn ervaringsdeskundigheid kan ontwikkelen, onderhouden en op verschillende manieren kan inzetten.”
Het concept
Lumen biedt een plek voor en door ervaringsgenoten, zoals ze het zelf omschrijven. Bij Lumen draait alles om de kracht van gedeelde ervaringen. Iedereen die actief is bij Lumen, van deelnemer tot vrijwilliger, heeft zelf ervaring met psychische kwetsbaarheid en herstel. Deze gedeelde ervaring vormt de basis voor onderlinge herkenning, erkenning en steun.
Het team van Lumen Nijmegen bestaat uit een compacte deskundige groep ervaringsdeskundigen en vrijwilligers, met expertise op het gebied van herstel, groepsbegeleiding, coaching en thematische ondersteuning, waarbij de inzet van eigen ervaring altijd centraal staat. Het team van Lumen bestaat uit zeven herstelcoaches. Daarnaast zijn er ongeveer twintig vrijwilligers betrokken. De herstelcoaches hebben verschillende achtergronden en opleidingen, maar ze zijn allemaal opgeleid als ervaringsdeskundigen. De vrijwilligers hebben verschillende rollen, zoals co-trainer, gastvrouw of gastheer.
“Herstel wordt bij Lumen breed opgevat: niet alleen het verminderen van klachten, maar ook het hervinden van hoop, perspectief en betekenis.”
Doelgroep
Het aanbod van Lumen is er in het bijzonder voor mensen met een ernstige psychische kwetsbaarheid. Als je binnenloopt, gaan ervaringsdeskundigen en vrijwilligers met je in gesprek. Daarin is de boodschap: je bent hier op je plek als je wilt werken aan je herstel. Dan kun je bij Lumen wat halen, maar we verwachten dat je ook wat brengt. Geschoolde ervaringsdeskundigen gaan geen problematiek en thema uit de weg.
Bezoekers kunnen mensen zijn die te maken hebben (gehad) met depressie, angststoornissen, verslaving of andere psychische uitdagingen. Lumen richt zich zowel op mensen die nog midden in hun herstelproces zitten als op mensen die al verder gevorderd zijn. Ook naasten, zoals familieleden en vrienden, kunnen bij Lumen terecht voor ondersteuning en informatie. Bij Lumen kom je niet alleen voor een kop koffie en een praatje, al kan dat wel het begin zijn.
“Het is hier niet alleen praten over wat niet goed gaat, maar vooral over wat je weer wilt oppakken en hoe je dat samen kunt doen.”
Activiteiten
Lumen kent een aanbod aan methodische zelfhulp, waaronder meerdere soorten trainingen, afgestemd op de behoeften van de deelnemers. Zoals:
- Herstelcursussen: waaronder de Oriëntatiecursus Ervaringsdeskundigheid (OCE), workshops en themabijeenkomsten over herstel, zelfregie en empowerment.
- Lotgenotengroepen: zoals de stemmenhoordersgroep en psychosegevoeligheidsgroep.
- Individuele ondersteuning: gesprekken met ervaringsdeskundigen, coaching en praktische begeleiding.
- Vrije ruimte en inloop: als start een plek waar mensen zonder afspraak binnen kunnen lopen voor ontmoeting, koffie of een luisterend oor. Lumen gaat in gesprek om te motiveren om deel te nemen en om duidelijk te krijgen of iemand hiertoe gemotiveerd is.
- Creatieve, spirituele en lichaamsgerichte activiteiten: zoals schilderen, yoga en meditatie.
- Steunpunt Stemmen Horen: informatie, ondersteuning en cursussen voor stemmenhoorders en hun naasten.
“Voor sommige cliënten is Lumen minder passend, bijvoorbeeld als ze geen behoefte hebben aan lotgenotencontact. Veelal zijn deze cliënten verder in hun herstel en hebben zij niet de ambitie om zelf als ervaringsdeskundig vrijwilliger aan de slag te gaan bij LUMEN. Kortom, wens tot deelname is persoonsafhankelijk, en zo hoort het.”
Ervaringsdeskundige inzet
De activiteiten worden uitgevoerd door professionals van Team Herstel. Naast peer support ondersteunen deze ervaringsdeskundigen ook mensen een-op-een bij hun herstelproces.
Medewerkers en vrijwilligers zetten hun eigen ervaringen met psychische kwetsbaarheid in om anderen te ondersteunen en te inspireren. Deze inzet zorgt voor herkenning, begrip en hoop bij bezoekers. Ervaringsdeskundigen fungeren als rolmodel en laten zien dat herstel mogelijk is. Hun inzet draagt bij aan een sfeer van gelijkwaardigheid en openheid, waarin mensen zich veilig voelen om hun verhaal te delen en stappen te zetten in hun herstelproces.
“Ik voel me hier gehoord, omdat degene die mij begeleidt weet hoe het is om vast te lopen.”
Voorbeelden van de inzet van ervaringsdeskundigen:
- Alle medewerkers zijn zelf ervaringsdeskundig.
- Ze ondersteunen groepen, geven cursussen en bieden individuele ondersteuning.
- Hun inzet zorgt voor herkenning, hoop en het gevoel niet alleen te staan: “Het feit dat iemand tegenover je zit die het zelf heeft meegemaakt, maakt het verschil”, zo gaf een deelnemer aan.
- Ervaringsdeskundigen worden actief ondersteund in hun ontwikkeling, onder meer via de OCE-cursus, intervisie en coaching.
- Er is ruimte voor het delen van herstelverhalen, wat bijdraagt aan empowerment en het verminderen van stigma.
Meer informatie: Lumen vrijplaats voor herstel
Dit is een artikel uit onze serie over de maatschappelijke ggz.
Bekijk ook:
> Ons dossier maatschappelijke ggz
> Toekomstscenario’s beschermd wonen en begeleiding (video)
> Vier maatschappelijke business cases over de maatschappelijke ggz
> Een overzicht van Valente-leden dat werkzaam is binnen de maatschappelijke ggz