Larissa leerde zichzelf kennen in detentie: ‘Alles komt goed, als je er maar in gelooft’

Larissa weet hoe stevig iemand kan vastlopen. Jarenlang voelde ze zich ongelukkig, eenzaam en onbegrepen. Haar leven liep vast, met uiteindelijk een gevangenisstraf en later een psychose tot gevolg. Met hulp van anderen, vrijwilligerswerk, kat Milo en steeds meer inzicht in zichzelf bouwde ze aan een nieuw leven. ‘Ik weet dat ik van ver kom. Daarom zie ik ook hoeveel ik gegroeid ben.’ Ze deed mee aan het portretproject ‘Hel, herstel, held’.

Larissa (34) groeit op in Amsterdam met haar moeder en zus. Haar moeder voedt de kinderen grotendeels alleen op, ze scheidt al vroeg van hun vader. Thuis is het regelmatig onveilig door relaties van haar moeder waarin huiselijk geweld voorkomt. Achteraf zegt Larissa dat ze als kind nauwelijks heeft geleerd wat emoties zijn of hoe je ermee omgaat. ‘Er werd wel geschreeuwd en geslagen, maar er werd niet uitgelegd waarom.’

Vanaf haar geboorte heeft Larissa een lichte verstandelijke beperking (LVB). Ze gaat naar speciaal onderwijs, maar verdere begeleiding blijft uit. ‘Als ze zeiden “echt een Larissa-actie”, daar kon ik wel overheen komen. Maar als ik dom genoemd werd, dan voelde ik me heel klein.’ Er is meer met haar aan de hand, merkt ze, maar ze weet niet wat.

Als kind kijkt ze sterk op tegen haar vader, die ze weinig ziet. Pas veel later komt ze tot de conclusie dat hij haar jarenlang heeft gemanipuleerd en haar relatie met haar moeder relatie beschadigd heeft. ‘Iemand met LVB is makkelijker te beïnvloeden, daar heeft hij goed gebruik van gemaakt.’ Ze probeerde meermaals het contact met haar vader te verbreken. Dat lukte pas zes jaar geleden, toen ze in detentie zat.

Burn-out

Na haar kindertijd gaat het op het eerste gezicht wat beter. Ze loopt stages in onder meer de retail en horeca. Op haar zeventiende stopt ze met school en gaat fulltime werken. Eerst in de housekeeping, daarna bij McDonald’s en vervolgens jarenlang bij Zeeman. In haar twintiger jaren woont ze samen met een partner. Die relatie duurt ongeveer vier jaar. Daarna woont ze afwisselend met haar zus, tijdelijk weer bij haar moeder en later opnieuw met haar zus in Nieuw-Vennep.

In de loop van 2018 loopt haar leven vast. Ze maakt lange dagen, zeven dagen per week, ondergewaardeerd. Ondanks al dat werk houdt ze moeite om rond te komen. Tegen 2019 krijgt ze een burn-out, een lange zware periode. Ze voelt zich al jarenlang eenzaam en ongelukkig en weet niet goed wie ze zelf is. ‘Ik voelde alleen maar pijn, ellende en verdriet. Ik voelde geen liefde of geluk.’

Via bekenden krijgt ze de kans om geld te verdienen met het vervoeren van drugs naar Engeland. Ze zegt dat geldgebrek daarbij een belangrijke rol speelde, en de kick. ‘Ik wilde niks voelen omdat ik niet wist hoe ik ermee om moest gaan. Maar ik miste ook plezier.’ Samen met haar zus gaat ze cocaïne smokkelen. De eerste keer gaat goed, bij de tweede reis worden ze aangehouden bij de douane.

Inzicht in de hel

In Engeland riskeren ze een gevangenisstraf van tien jaar. Ze besluiten schuldig te pleiten en de straf wordt vastgesteld op acht jaar, later teruggebracht naar zes. Na ongeveer een half jaar detentie in Engeland worden ze overgebracht naar Nederland, naar PI Nieuwersluis. Die tijd noemt Larissa afschuwelijk. Niet dat ze veel nare dingen heeft meegemaakt (zoals de misstanden waarmee PI Nieuwersluis vaak in een adem genoemd wordt), maar vanwege het verlies van vrijheid. ‘Je bent niet de baas over je eigen leven. Ik kon het lang niet accepteren, daar werd het zwaarder van.’

Juist tijdens haar detentie begint ook een belangrijke verandering. Ze dringt aan op psychologische hulp en krijgt uiteindelijk forensische zorg. Onderzoek wijst uit dat ze borderline heeft, naast haar LVB. Voor het eerst leert ze begrijpen hoe emoties werken en hoe haar eigen gedrag daarmee samenhangt. In de jaren daarna leert ze emoties herkennen, benoemen en reguleren. Dat geeft haar veel rust en een manier om meer geluk te voelen.

Psychose

Vanwege een regeling werd de straf uiteindelijk verder verminderd, en op Goede Vrijdag 2021 staan de zussen weer buiten. Wel is er nog vier jaar van toezicht door de reclassering.

Na haar vrijlating probeert ze weer aan het werk te gaan. Ze heeft moeite iets te vinden wat een beetje is vol te houden, mede door het strafblad dat ze nu heeft. In haar familieleven blijven de verhoudingen ingewikkeld, tot haar verdriet. Ook verder op sociaal en relationeel gaat het moeilijk. Ze vertrouwt de verkeerde mensen, de relatie met wie ze gaat samenwonen loopt stuk. Ze woont begeleid bij Exodus en later bij woonvoorziening de Bolksbeek.

tekst gaat door onder de foto

In december 2021 krijgt ze – mede door sociale omstandigheden – een acute psychose. Ze wordt twee weken opgenomen in het ziekenhuis. Achteraf noemt ze die periode een dieptepunt, maar ook een keerpunt. ‘Het lijkt wel alsof ik die klap moest maken zodat ik met mezelf aan de slag kon.’ Het blijft bij die ene psychose maar gesloten deuren maken haar nog steeds benauwd; thuis laat ze ze het liefst openstaan, sommige deuren heeft ze er zelfs helemaal uitgehaald.

Stap voor stap sterker

Vanaf 2022 krijgt haar leven langzaam een andere richting. Via vrijwilligerswerk bij het Leger des Heils en later bij De Noiz, een opvang voor dak- en thuislozen in zelfbeheer, ontmoet ze mensen die belangrijk voor haar worden. Ze krijgt een beste vriendin, een werkbegeleider die haar ondersteunt en een collega die ze inmiddels haar ‘bonusvader’ noemt. ‘Ook door hen ben ik ontzettend gaan groeien.’

Wanneer ze zomer 2025 uiteindelijk zelfstandig gaat wonen, haalt ze vrijwel direct een kat in huis: Milo. De overgang van begeleid wonen naar alleen wonen vindt ze moeilijk, het gevoel van eenzaamheid kwam terug. De aanwezigheid van Milo helpt haar. ‘Mijn advies als je voor het eerst alleen woont en het moeilijk vindt: ga niet meteen samenwonen of Jan en alleman uitnodigen. Wie weet trek je weer verkeerde netwerken aan en dan begin je helemaal bij af. Neem een huisdier waarmee je alleen kunt zijn. Praat ermee en met mensen die je vertrouwt, stap voor stap word je sterker.’

Ze is blij met haar leven nu, met veel rust en steeds meer inzicht in zichzelf. Ze geeft gastcolleges aan studenten over detentie en herstel, is betrokken bij projecten voor mensen met een detentieverleden en werkte laatst nog mee aan een documentaire. Als ze terugkijkt op haar leven, ziet ze niet alleen de moeilijke periodes, maar ook de afstand die ze heeft afgelegd. ‘Er is veel gebeurd en ik draag de gevangenis met me mee, maar ik leef een heel stuk gelukkiger. Alles komt goed, als je er maar in gelooft.’

Cliënten in de forensische zorg hebben niet zelden een verhaal waarin opgroeien met huiselijk geweld, trauma en andere psychische pijn de rode draad vormen. Ergens in detentie en zorg komt vaak een keerpunt – sommigen worden zelfs hulpverlener en zetten hun ervaring in als iets positiefs. In deze portretserie komen ex-gedetineerden in beeld: wat is het verhaal achter het strafblad? Wat hielp hen door hun slechtste momenten, en waar staan ze nu? ‘Hel, herstel, held: Hersteld’ is een lopend project.